पुस्तान्तरण नभएसम्म लोपोउन्मुख भाषा बाँच्न सक्दैनः प्रा.डा. न्याैपाने

झापाको दमकमा सुरु भएको दमक साहित्य कला महोत्सवमा भाषिक कार्यशाला तथा साहित्य संगोष्ठीमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै प्रा.डा. न्यौपानेले

 

टीकाराम उप्रेती

कलम नेपाल

दमक २६ असार । भाषाविद्ध प्राध्यापक डाक्टर टङ्क न्यौपानेले संसारमा अल्प सङ्ख्यक तथा लोपोउन्मुख भाषाको पुस्तान्तरण नभएसम्म भाषा बाँच्न नसक्ने बताउनु भएको छ  । भाषा बचाई राख्न त्यो भाषा दोस्रो पुस्तालाई सिकाउन अनिवार्य आवश्यकता हो । नेपालमा बोलिने धेरै अल्पसङ्ख्यक र लोपोउन्मुख भाषा पुस्तान्तरण नभएका कारण पछिल्लो चरणमा हराउने अवस्थामा पुगेको छन् । सरकारले भाषिक नीति बनाएरमात्र हुँदैन प्रा.डा. न्यौपानेले भन्नुभयो ।

मातृभाषाका रूपमा बोलिरहेको समुदायले नै त्यो भाषा बचाउन आफ्नो घरदेखि नै दोस्रो पुस्तालाई सिकाउन सक्नु पर्छ । प्रा.डा. न्यौपानेले मंगलबारदेखि झापाको दमकमा सुरु भएको दमक साहित्य कला महोत्सवमा भाषिक कार्यशाला तथा साहित्य संगोष्ठीमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै उहाँले यस्तो विकल्प अघि सार्नु भएको हो ।

संविधानमा नै नेपालमा बोलिने सबै भाषालाई राष्ट्रिय भाषा उल्लेख गरिएको छ । यसका कारण अहिले कुनै क्षेत्रका निश्चित मानिसले बोल्ने भाषालाई समेत स्थानीय भाषा भन्न पाइन्न । प्रस्तुत कार्यपत्रमा नेपालको आवश्यकता अनुसार भाषिक बहुलबादमा स्वाभाषीकरणको नीति उपयुक्त हुने विकल्प दिएको छ ।

झापाको दमकमा सुरु भएको दमक साहित्य कला महोत्सवमा भाषिक कार्यशाला तथा साहित्य संगोष्ठीमा सहभागि साहित्यकारहरु

झापाको दमक क्षेत्रलाई केन्द्रित गरेर तयार गरिएको कार्यत्रपत्रमा पहिलो चरणमा नेपालका सबै स्थानीय तहले यस्ता लोपोउन्मुख मातृभाषाको पहिचान गरी अभिलेखन, शब्दकोश व्याकरण निर्माण तथा प्रकाशन गर्नु पर्ने छ । विश्वका अल्पसङ्ख्यक र लोपोउन्मुख भाषा संरक्षणका लागि सरकारी स्तरबाट भाषिक संरचनागत नीति कार्यान्वयन गरेको उदारण प्रस्तुत गर्नुभयाे ।

उहाँले मातृ भाषा विद्यालयमा पठनपाठनबाट मात्र भाषिक विकास नहुने कुरा संस्कृत भाषाबाट पुष्टि भएको उल्लेख गर्नुभएकोछ । धेरै विद्यालयमा संस्कृतिक भाषाको अध्यान हुन्छ तर संसारका कुनै पनि स्थानमा यो बोलचालको भाषाको रूपमा प्रयोग भएको छैन ।

दमक नगरपालिका क्षेत्रमा बोलिने भाषाको पारिवारिक सम्बन्ध समेत उहाँले प्रस्तुत गर्नुभएको छ । जस अनुसार भइरोपेली अन्तर्गतका नेपाली, मैथिली, हिन्दी, राजवंशी, उर्दू, थारु, बङ्गला राजस्थानी र अङ्ग्रेजी लगायतका रहेका छन् । भोट चिनिया परिवारका लिम्बु, धिमाल, राई, नेवार, तामाङ, मगर लगायतका जाती रहेका छन् । भने अग्नेली परिवारका सन्थाल(सतार), द्रविड परिवारका उराव र किसान भाषा बोल्ने समुदाय रहेको उल्लेख छ ।

साहित्य कला महोत्सवमा नेपाल र भारत, भुटानबाट तीन सय भन्दा बढीको सङ्ख्यामा साहित्यकार, भाषा विद्, प्राध्यापक, लेखक तथा सर्जकहरूको उपस्थिति रहेको छ । दुई दिनसम्म चल्ने हमोत्सबको पहिलो दिन कार्यक्रममा सात बुँदे कार्यपत्र प्रस्तुत भएको थियो । यसमा साहित्यकार शिव प्रणब, प्राध्यापक हेम अधिकारी प्राध्यापक धनञ्जय बास्कोटाले टिप्पणी गर्नु भएको थियो ।

झापाको दमकमा सुरु भएको दमक साहित्य कला महोत्सवमा भाषिक कार्यशाला तथा साहित्य संगोष्ठी

कार्यक्रम भाषिक अनुसन्धान खोजमा लाग्नु हुने चार जनालाई सम्मान समेत गरिएको थियो । कार्यक्रममा धिमाल भाषालाई खोज अनुसन्धान गर्नु हुने दयाराम घिमाललाई सम्मान गरिएको छ । यस्तै लिम्बु भाषाको तर्फबाट सेसेमि नाल्बु, राजवंशी भाषामा पानीलाल राजवंशीलाई सम्मान गरिएको थियो । यस्तै शिक्षा क्षेत्रमा योगदान गरेबापत दमक स्थित सिदार्थ बोडिङका प्रिन्सिपल तेजकुमार श्रेष्ठलाई समेत सम्मान गरिएको छ । सम्मानीतलाई कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्राज्ञ उपेन्द्र पागलले सम्मान पत्र प्रदान गर्नुभएकाे थियाे ।

कार्यक्रम मङ्गलवार साँझ गजल साँझ प्रस्तुत हुने कार्यक्रम रहेको छ । भने धेरै सर्जकका साहित्य श्रृजना समेत प्रस्तुत गरिएको छ । कार्यक्रम साहित्यकला सङ्गम दमकले आयोजना गरेको अध्यक्ष नरपति पाण्डेले जानकारी दिनुभयो । महाेत्वस भाेली सम्म चल्ने छ ।

Comments

comments

LEAVE A REPLY